Przedawnienie długów w Polsce
Przedawnienie roszczeń to uprawnienie dłużnika do uchylenia się od obowiązku spełnienia zobowiązania przy jednoczesnym ograniczeniu możliwości wierzyciela do dochodzenia tego roszczenia przed sądem.
Wzmacnia to pozycję dłużnika, który jest słabszą stroną stosunku zobowiązaniowego. Realizuje również funkcję ochronną prawa cywilnego, zapewniając bezpieczeństwo obrotu prawnego i jego stabilność poprzez wyznaczenie terminu w jakim wierzyciel może domagać się zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2022 r. „przedawnienie służy uchyleniu stanu niepewności i przeciwdziała bierności wierzycieli w dochodzeniu należnych im roszczeń”
W polskim systemie prawnym podstawowym terminem przedawnienia roszczeń majątkowych jest zgodnie z art.118 k.c. termin sześciu lat a dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe (świadczeniem okresowym będzie np. czynsz z umowy najmu) termin ten wynosi trzy lata. Od tej zasady są jednak wyjątki przewidziane w przepisach szczególnych, takim przykładem będzie 2 letni termin przedawnienia roszczenia z tytułu umowy o dzieło.
W kwestii obliczania terminu przedawnienia odsyłamy do artykułu: https://prawnicyoddlugu.pl/przedawnienie-dlugu-jaki-termin/
Jakie długi nie ulegają przedawnieniu?
Zakres długów ulegających przedawnieniu nie jest dowolny, ustawodawca zastrzega tylko przedawnienie roszczeń o charakterze majątkowym wyznaczając również w tej kwestii pewne wyjątki. Do długów nie ulegających przedawnieniu należy zaliczyć:
- Roszczenia wynikające z prawa własności nieruchomości: to roszczenia windykacyjne tzw. wydobywcze o odzyskanie od osoby bezprawnie władającej rzeczą i negatoryjne uprawniające właściciela do żądania zaprzestania naruszenia prawa własności i przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Ustawodawca wyłączając możliwość przedawnienia tego roszczenia w art.223 k.c. zabezpiecza tym interes właściciela i prawo własności nieruchomości
- Roszczenia windykacyjne właściciela rzeczy wpisanych do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury (art.223 § 4 k.c)
- Roszczenia o zniesienie współwłasności rzeczy: zgodnie z art.220 k.c. roszczenia o zniesienie współwłasności nie ulegają przedawnieniu. Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności rzeczy.
Czy długi wobec ZUS mogą ulec przedawnieniu?
Długi wobec ZUS mają charakter świadczenia majątkowego, oznacza to, że co do zasady podlegają przedawnieniu. Jednak podstawą prawną będzie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art.24 ust. 4 w/w ustawy należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia, w którym stały się wymagalne (ze skutkiem na koniec roku). Od tej zasady przewidziane zostały następujące wyjątki – które również mają zastosowanie dla zobowiązań u innych wierzycieli, nie podlegające przedawnieniu:
- Należności ze składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem: w wypadku gdy zaległe składki zabezpieczone są np. zastawem na majątku, to mimo upływu 5 letniego terminu do przedawnienia, ZUS będzie mógł ich dochodzić, ale wyłącznie z konkretnego przedmiotu hipoteki lub zastawu oraz do wysokości długu i naliczonych odsetek do dnia przedawnienia.
- Przy zawarciu umowy o odroczenie płatności składek lub rozłożenie należności na raty: nie rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia a rozpoczęty zostaje zawieszony od dnia zawarcia umowy do dnia terminu płatności odroczonej należności lub rozwiązania takiej umowy;
Zarzut przedawnienia
Dłużnik, który chce skorzystać z instytucji przedawnienia roszczenia musi podnieść ten zarzut, ponieważ choć sąd powinien badać kwestię przedawnienia w przypadku konsumentów, to wierzyciele potrafią robić wiele, by nie wskazywać wprost daty wymagalności ich wierzytelności.
Istotną kwestią jest przerwanie biegu przedawnienia roszczeń ze względu na czynność podjętą przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, a także przez uznanie roszczenia przez osobę przeciwko, której roszczenie przysługuje (będzie to np. częściowa spłata długu czy prośba o rozłożenie na raty skierowana do wierzyciela). W konsekwencji, przerwanie biegu przedawnienia oznacza, że termin ten biegnie na nowo.
W wyjątkowych wypadkach sąd może nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia wobec konsumentów. Po rozważeniu interesów stron, jeśli wymagają tego względy słuszności sąd może skorzystać z uprawnienia z art.177 (1) k.c.
Podsumowanie
Przedawnienie roszczeń zapewnia pewność obrotu prawnego, a także stanowi instrument mobilizujący wierzyciela do terminowego dochodzenia swoich praw. Chroni zarówno interesy wierzycieli jak i dłużników przed dochodzeniem roszczeń po upływie długiego okresu.
Należy jednak pamiętać, że celowe czekanie na upływ terminu przedawnienia może być uznane za nadużycie prawa podmiotowego z art.5 k.c. jeśli działanie takie sąd potraktuje jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i zasadami współżycia społecznego.
